Resumen
La química reticular, representada principalmente por los MOFs y COFs, ha transformado la química de materiales al permitir el diseño de redes cristalinas con precisión atómica y molecular. Su naturaleza modular, junto con el control sintético y post-sintético de sus estructuras, convierte a estos materiales en plataformas altamente versátiles para ajustar de forma dirigida sus propiedades físicas y químicas. Este artículo de opinión presenta al lector una visión general de cómo estos avances han impulsado el paso desde materiales cuya estructura se observa hacia materiales cuya función puede diseñarse desde su síntesis.
Referencias
A. R. Oganov, C. J. Pickard, Q. Zhu, R. J. Needs, Nat. Rev. Mater. 2019, 4, 331-348, https://doi.org/10.1038/s41578-019-0101-8
Z. H. Stachurski, Materials 2011, 4, Pages 1564-1598 2011, 4, 1564-1598, https://doi.org/10.3390/ma4091564.
A. M. Smith, S. Nie, Acc. Chem. Res. 2009, 43, 190-200, https://doi.org/10.1021/ar9001069.
S. Chatani, C. J. Kloxin, C. N. Bowman, Polym. Chem. 2014, 5, 2187–2201, https://doi.org/10.1039/C3PY01334K.
A. Ferrari, F. Körmann, M. Asta, J. Neugebauer, Nat. Comput. Sci. 2023, 3, 221–229, https://doi.org/10.1038/s43588-023-00407-4.
M. J. Cliffe, M. T. Dove, D. A. Drabold, A. L. Goodwin, Phys. Rev. Lett. 2010, 104, 125501, https://doi.org/10.1103/PhysRevLett.104.125501.
H. Furukawa, K. E. Cordova, M. O’Keeffe, O. M. Yaghi, Science 2013, 341, 1230444, https://doi.org/10.1126/science.1230444.
H. C. J. Zhou, S. Kitagawa, Chem. Soc. Rev. 2014, 43, 5415–5418, https://doi.org/10.1039/C4CS90059F.
A. P. Côté, A. I. Benin, N. W. Ockwig, M. O'Keeffe, A. J. Matzger, O. M. Yaghi, Science 2005, 310, 1166-1170, https://doi.org/10.1126/science.1120411.
R. Freund, S. Canossa, S. M. Cohen, W. Yan, H. Deng, V. Guillerm, M. Eddaoudi, D. G. Madden, D. Fairen-Jimenez, H. Lyu, L. K. Macreadie, Z. Ji, Y. Zhang, B. Wang, F. Haase, C. Wöll, O. Zaremba, J. Andreo, S. Wuttke, C. S. Diercks, Angew. Chem. Int. Ed. 2021, 60, 23946-23974, https://doi.org/10.1002/anie.202101644.
O. M. Yaghi, M. O'Keeffe, N. W. Ockwig, H. K. Chae, M. Eddaoudi, J. Kim, Nature 2003, 423, 705-714, https://doi.org/10.1038/nature01650.
H. Jiang, D. Alezi, M. Eddaoudi, Nat. Rev. Mater. 2021, 6, 466-487, https://doi.org/10.1038/s41578-021-00287-y.
W. Xu, B. Tu, Q. Liu, Y. Shu, C. C. Liang, C. S. Diercks, O. M. Yaghi, Y. B. Zhang, H. Deng, Q. Li, Nat. Rev. Mater. 2020, 5, 764-779, https://doi.org/10.1038/s41578-020-0225-x.
M. O'Keeffe, O. M. Yaghi, Chem. Rev. 2011, 112, 675-702, https://doi.org/10.1021/cr200205j.
B. F. Hoskins, R. Robson, J. Am. Chem. Soc. 2002, 111, 5962-5964, https://doi.org/10.1021/ja00197a079.
B. F. Abrahams, B. F. Hoskins, D. M. Michail, R. Robson, Nature 1994, 369, 727-729, https://doi.org/10.1038/369727a0.
S. Kitagawa, R. Kitaura, S. I. Noro, Angew. Chem. Int. Ed. 2004, 43, 2334-2375, https://doi.org/10.1002/anie.200300610.
H. Li, M. Eddaoudi, M. O'Keeffe, O. M. Yaghi, Nature 1999, 402, 276-279, https://doi.org/10.1038/46248.
M. J. Kalmutzki, N. Hanikel, O. M. Yaghi, Sci. Adv. 2018, 4, AAT9180, https://doi.org/10.1126/sciadv.aat9180.
M. Martos, I. M. Pastor, ChemistryOpen 2025, 14, e202400428, https://doi.org/10.1002/open.202400428.
Z. H. Syed, F. Sha, X. Zhang, D. M. Kaphan, M. Delferro, O. K. Farha, ACS Catal. 2020, 10, 11556-11566, https://doi.org/10.1021/acscatal.0c03056.
Q. Liu, N. Hoefer, G. Berkbigler, Z. Cui, T. Liu, A. C. Co, D. W. Mccomb, C. R. Wade, Inorg. Chem. 2022, 61, 18710-18718, https://doi.org/10.1021/acs.inorgchem.2c03212.
R. M. Main, S. M. Vornholt, R. Ettlinger, P. Netzsch, M. G. Stanzione, C. M. Rice, C. Elliott, S. E. Russell, M. R. Warren, S. E. Ashbrook, R. E. Morris J. Am. Chem. Soc. 2024, 146, 3270-3278, https://doi.org/10.1021/jacs.3c11847.
K. Geng, T. He, R. Liu, S. Dalapati, K. T. Tan, Z. Li, S. Tao, Y. Gong, Q. Jiang, D. Jiang, Chem. Rev. 2020, 120, 8814-8933, https://doi.org/10.1021/acs.chemrev.9b00550.
Z. Zhou, T. Ma, H. Zhang, S. Chheda, H. Li, K. Wang, S. Ehrling, R. Giovine, C. Li, A. H. Alawadhi, M. M. Abduljawad, M. O. Alawad, L. Gagliardi, J. Sauer, O. M. Yaghi, Nature 2024, 635, 96-101, https://doi.org/10.1038/s41586-024-08080-x.
N. Huang, X. Chen, R. Krishna, D. Jiang, Angew. Chem. Int. Ed. 2015, 54, 2986-2990, https://doi.org/10.1002/anie.201411262.
X. Chen, L. Kong, J. A. A. Mehrez, C. Fan, W. Quan, Y. Zhang, M. Zeng, J. Yang, N. Hu, Y. Su, H. Wei, Z. Yang, Nanomicro Lett. 2023, 15, S40820-023-01107-4, https://doi.org/10.1007/s40820-023-01107-4.
Y. Shi, J. Yang, F. Gao, Q. Zhang, ACS Nano 2023, 17, 1879-1905, https://doi.org/10.1021/acsnano.2c11346.
M. Shahid, A. ur Rehman, T. Najam, H. Majeed, M. Shalash, S. M. El-Bahy, M. Sufyan Javed, S. Shoaib Ahmad Shah, M. Altaf Nazir, ChemPhotoChem 2024, 8, e202400131, https://doi.org/10.1002/cptc.202400131.
H. Wang, Y. Zhai, Y. Li, Y. Cao, B. Shi, R. Li, Z. Zhu, H. Jiang, Z. Guo, M. Wang, L. Chen, Y. Liu, K. G. Zhou, F. Pan, Z. Jiang, Nat. Commun. 2022, 13, 7123, https://doi.org/10.1038/s41467-022-34849-7.
Q. Zhang, Y. Huang, Z. Dai, Y. Li, Z. Li, R. Lai, F. Wei, F. Shao, ACS Appl. Mater. Interfaces 2025, 17, 27605-27628, https://doi.org/10.1021/acsami.5c02556.
S. T. Khan, S. M. Moosavi, Nat. Commun. 2025, 16, 5642, https://doi.org/10.1038/s41467-025-60796-0.
N. Stock, S. Biswas, Chem. Rev. 2011, 112, 933-969, https://doi.org/10.1021/cr200304e.
H. Furukawa, J. Kim, N. W. Ockwig, M. O'Keeffe, O. M. Yaghi, J. Am. Chem. Soc. 2008, 130, 11650-11661, https://doi.org/10.1021/ja803783c.
A. M. Evans, L. R. Parent, N. C. Flanders, R. P. Bisbey, E. Vitaku, M. S. Kirschner, R. D. Schaller, L. X. Chen, N. C. Gianneschi, W. R. Dichtel, Science, 2018, 361, 52-57, https://doi.org/10.1126/science.aar7883.
A. Schaate, P. Roy, A. Godt, J. Lippke, F. Waltz, M. Wiebcke, P. Behrens, Chem. - Eur. J. 2011, 17, 6643-6651, https://doi.org/10.1002/chem.201003211.
C. R. Marshall, S. A. Staudhammer, C. K. Brozek, Chem. Sci. 2019, 10, 9396-9408, https://doi.org/10.1039/C9SC03802G.
S. Tatay, S. Martínez-Giménez, A. Rubio-Gaspar, E. Gómez-Oliveira, J. Castells-Gil, Z. Dong, Á. Mayoral, N. Almora-Barrios, N. M. Padial, C. Martí-Gastaldo, Nat. Commun. 2023, 14, 6962, https://doi.org/10.1038/s41467-023-41936-w.
F. C. N. Firth, M. J. Cliffe, D. Vulpe, M. Aragones-Anglada, P. Z. Moghadam, D. Fairen-Jimenez, B. Slater, C. P. Grey, J. Mater. Chem. A Mater. 2019, 7, 7459-7469, https://doi.org/10.1039/C8TA10682G.
M. J. Cliffe, E. Castillo-Martínez, Y. Wu, J. Lee, A. C. Forse, F. C. N. Firth, P. Z. Moghadam, D. Fairen-Jimenez, M. W. Gaultois, J. A. Hill, O. V. Magdysyuk, B. Slater, A. L. Goodwin, C. P. Grey, J. Am. Chem. Soc. 2017, 139, 5397-5404, https://doi.org/10.1021/jacs.7b00106.
J. Martín-Illán, D. Rodríguez-San-Miguel, D. Rodríguez-San-Miguel, C. Franco, I. Imaz, D. Maspoch, D. Maspoch, J. Puigmartí-Luis, F. Zamora, Chem. Commun. 2020, 56, 6704-6707, https://doi.org/10.1039/D0CC02033H.
M. Klimakow, P. Klobes, A. F. Thünemann, K. Rademann, F. Emmerling, Chem. Mater. 2010, 22, 5216-5221, https://doi.org/10.1021/cm1012119.
H. Vardhan, B. Shin, X. Wang, S. Y. Jiang, A. Alazmi, R. Zhang, Y. Han, X. Wu, R. Verduzco, Chem. Mater. 2025, 37, 2258-2267, https://doi.org/10.1021/acs.chemmater.4c03398.
M. G. Goesten, F. Kapteijn, J. Gascon, CrystEngComm 2013, 15, 9249-9257, https://doi.org/10.1039/C3CE41241E.
J. Albalad, C. J. Sumby, D. Maspoch, C. J. Doonan, CrystEngComm 2021, 23, 2185-2195. https://doi.org/10.1039/D1CE00067E.
E. Lin, Z. Wang, Z. Zhang, J. Mater. Chem. A 2024, 12, 21704-21715, https://doi.org/10.1039/D4TA02312A.
G. Zhou, T. Yang, Z. Huang, Commun. Chem. 2023, 6, 116, https://doi.org/10.1038/s42004-023-00915-4.
S. M. Cohen, N. L. Rosi, Inorg. Chem. 2021, 60, 11703-11705, https://doi.org/10.1021/acs.inorgchem.1c02159.
W. He, D. Lv, Y. Guan, S. Yu, J. Mater. Chem. A 2023, 11, 24519-24550, https://doi.org/10.1039/D3TA05158G.
J. L. Segura, S. Royuela, M. Mar Ramos, Chem. Soc. Rev. 2019, 48, 3903-3945, https://doi.org/10.1039/C8CS00978C.
J. D. Evans, C. J. Sumby, C. J. Doonan, Chem. Soc. Rev. 2014, 43, 5933-5951, https://doi.org/10.1039/C4CS00076E.
R. A. Peralta, M. T. Huxley, J. Albalad, C. J. Sumby, C. J. Doonan, Inorg. Chem. 2021, 60, 11775-11783, https://doi.org/10.1021/acs.inorgchem.1c00849.
M. T. Huxley, R. J. Young, W. M. Bloch, N. R. Champness, C. J. Sumby, C. J. Doonan, Organometallics 2019, 38, 3412-3418, https://doi.org/10.1021/acs.organomet.9b00401.
A. M. Fracaroli, P. Siman, D. A. Nagib, M. Suzuki, H. Furukawa, F. D. Toste, O. M. Yaghi, J. Am. Chem. Soc. 2016, 138, 8352-8355, https://doi.org/10.1021/jacs.6b04204.
Y. Yang, A. Broto-Ribas, B. Ortín-Rubio, I. Imaz, F. Gándara, A. Carné-Sánchez, V. Guillerm, S. Jurado, F. Busqué, J. Juanhuix, D. Maspoch, Angew. Chem. Int. Ed. 2022, 61, e202111228, https://doi.org/10.1002/anie.202111228.
R. Sánchez-Naya, J. P. Cavalieri, J. Albalad, A. Cortés-Martínez, K. Wang, C. Fuertes-Espinosa, T. Parella, S. Fiori, E. Ribas, A. Mugarza, X. Ribas, J. Faraudo, O. M. Yaghi, I. Imaz, D. Maspoch, Science 2025, 388, 1318-1323, https://doi.org/10.1126/science.adw4126.
S. Ruiz-Relaño, D. Nam, J. Albalad, A. Cortés-Martínez, J. Juanhuix, I. Imaz, D. Maspoch, J. Am. Chem. Soc. 2024, 146, 26603-26608, https://doi.org/10.1021/jacs.4c09431.
J. Albalad, R. A. Peralta, M. T. Huxley, S. Tsoukatos, Z. Shi, Y. B. Zhang, J. D. Evans, C. J. Sumby, C. J. Doonan, Chem. Sci. 2021, 12, 14893-14900, https://doi.org/10.1039/D1SC04712D.
X. Li, S. Mukherjee, M. J. Zaworotko, Adv. Mater. 2026, 38, e12551, https://doi.org/10.1002/adma.202512551.
E. J. Kim, R. L. Siegelman, H. Z. H. Jiang, A. C. Forse, J. H. Lee, J. D. Martell, P. J. Milner, J. M. Falkowski, J. B. Neaton, J. A. Reimer, S. C. Weston, J. R. Long, Science 2020, 369, 392-396, https://doi.org/10.1126/science.abb3976.
E. D. Bloch, W. L. Queen, R. Krishna, J. M. Zadrozny, C. M. Brown, J. R. Long, Science 2012, 335, 1606-1610, https://doi.org/10.1126/science.1217544.
H. Lyu, H. Li, N. Hanikel, K. Wang, O.M. Yaghi, J. Am. Chem. Soc. 2022, 144, 12989-12995, https://doi.org/10.1021/jacs.2c05382.
Y. Chen, D. Jiang, Acc. Chem. Res. 2024, 57, 3182-3193, https://doi.org/10.1021/acs.accounts.4c00517.
F. Xing, J. Xu, Y. Zhou, P. Yu, M. Zhe, Z. Xiang, X. Duan, U. Ritz, Nanoscale 2024, 16, 4434-4483, https://doi.org/10.1039/D3NR05776C.
R. Ghosh, M. S. Hasan, S. Gothwal, J. Lee, P. Dhasaiyan, J.-H. Ryu, ACS Appl. Mater. Interfaces 2026, 18, 25682-25702, https://doi.org/10.1021/acsami.6c01807.
P. Ghosh, P. Banerjee, Chem. Commun. 2023, 59, 12527-12547, https://doi.org/10.1039/D3CC01829F.
W. Xu, O. M. Yaghi, ACS Cent. Sci. 2020, 6, 1348-1354, https://doi.org/10.1021/acscentsci.0c00678.
J. Albalad, L. Hernández-López, A. Carné-Sánchez, D. Maspoch, Chem. Commun. 2022, 58, 2443-2454, https://doi.org/10.1039/D1CC07034G.
A. M. Wright, M. T. Kapelewski, S. Marx, O. K. Farha, W. Morris, Nat. Mater. 2025, 24, 178-187, https://doi.org/10.1038/s41563-024-01947-4.

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-CompartirIgual 4.0.
Derechos de autor 2026 Anales de Química de la RSEQ

